De binnenplaats van de gebouwen van Sobrevivientes, een organisatie die steun verleent aan de nabestaanden van feminicideslachtoffers, kleurt zwart. Zoals elk jaar op 25 november, de Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen is er een bijeenkomst om de stand van zaken op te maken.

Willekeur

Vrouwen die hun moeder, dochter of zus verloren en de stap naar de rechter zetten, delen vandaag moeizaam hun verhaal. De aandacht van de toehoorders is intens. Hier en daar gaan schouders schokken van herkenning tijdens de getuigenissen. In dit land worden gemiddeld meer dan twee vrouwen per dag vermoord omwille van het feit dat ze vrouw zijn of dat niet op de ‘juiste’ manier zijn.

Ana Virginia Nuyens Cardenas verloor haar moeder toen ze zeventien was. De vrouw werd doorzeefd door 23 kogels. In de rechtbank verklaarde de dader dat hij bleef schieten omdat hij haar lijden kort wilde houden. Het leverde hem een lichtere straf op.

‘De willekeur die rechters hanteren bij het bepalen van de strafmaat is een van de grote problemen van het Guatemalteekse rechtssysteem. Er zijn geen vaste criteria’, vertelt advocaat Rootman Pérez van Sobrevivientes. ‘Sommige rechters leven echt op een andere planeet. Bij het vaststellen van de doodsoorzaak gaat het er even erg aan toe. Er worden compleet geen wetenschappelijke criteria gebruikt.’

Zelf gezocht

Eens de beslissing gezet is om een zaak voor de rechtbank te brengen, begint de lijdensweg meestal nog maar goed. Intimidatie uit de kringen van de dader is eerder regel dan uitzondering. Vele nabestaanden kunnen de doodsbedreigingen, zoals schoten die gelost worden voor hun huis niet aan en zetten de rechtszaak stop.

Wie toch doorgaat, wordt geconfronteerd met de patriarchale cultuur die tot op vandaag heerst binnen de juridische wereld. ‘Het wordt nog te vaak als natuurlijk beschouwd als een man zijn vrouw slaat. Er blijft een sterke criminalisering van het slachtoffer’, vertelt Maria Eugenia Diaz van het Centrum voor Juridische Actie en Mensenrechten (CALDH). ‘Er wordt gewezen op een tatoeage, een minirok of lippenstift, alsof dat maakt dat een vrouw het verdiend heeft aangepakt te worden.’

‘Bij de politie gaat het er even erg aan toe. Op een keer kwamen ze ter plekke bij een situatie waar een man zijn echtgenote bewusteloos had geslagen. De reactie van de agenten was aan de kinderen te vragen wat hun moeder had gedaan dat hun vader haar zo had geslagen…’

Mentaliteitswijziging

Nochtans is er sinds vorig jaar een vooruitstrevende feminicidewet van kracht in Guatemala. Die erkent feminicide als een misdaad omwille van gender en legt een strafmaat vast van 25 tot 50 jaar (met uitsluiting van strafvermindering). ‘Die wet betekent wel degelijk een wereld van verschil’, stelt Maria Eugenia Diaz.

‘Ten eerste is het makkelijker geworden voor vrouwen om een proces te starten. Sinds de wet er is begint er zich eindelijk een cultuur te ontwikkelen van aangifte doen. Ten tweede sensibiliseert de wet de mensen die in het rechtssysteem werken. Deze wet gaat niet alleen over feminicide, maar erkent vele vormen van geweld, ook niet-fysieke. Dat doet heel wat ogen opengaan.’

  Toch is het bij elke zaak weer vechten voor het effectief uitvoeren van de wet. Een voorbeeld hiervan is het toepassen van veiligheidsmaatregelen die worden toegekend aan vrouwen die bedreigd of aangevallen zijn. Die maatregelen bestaan er bijvoorbeeld uit dat de dader op een bepaalde afstand van de vrouw moet blijven. Hoewel de feminicidewet stelt dat die schikking meteen moet ingaan, is dat vaak niet het geval.

Bescherming

Maria Eugenia Diaz: ‘Wat je vaak ziet, is dat een vrederechter de veiligheidsmaatregelen toekent, maar dat ze opnieuw worden teniet gedaan door een andere rechter die het laatste woord heeft in de zaak.’

‘Wat ook vaak gebeurt, is dat een vrouw wel directe bescherming toegekend wordt, maar verder geen uitleg krijgt. Zij weet dus niet dat ze met het document dat haar gegeven wordt naar de politie moet gaan of dat het om de zoveel tijd vernieuwd moet worden. Bijgevolg neemt ze het zonder meer mee naar huis. Wij hebben dan wel een feminicidewet, maar veel vrouwen worden vermoord met het document dat hen moet beschermen ongebruikt in hun zak.’