Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie sterven ieder jaar 1.6 miljoen mensen aan watergerelateerde ziekten als tyfus, cholera en dysenterie. Van deze doden bestaat 90 procent uit kinderen onder de vijf jaar. Hoe reageren hulporganisaties op een ‘water’-ramp zoals deze momenteel plaatsvindt in Haïti? En kunnen waterzuiveringssystemen een duurzame uitkomst bieden?

Een revolutionair systeem is ontwikkeld door Mikkel Vestergaard Frandsen. Geconfronteerd met de problematiek die hij tegenkwam op zijn reis door Afrika,  besloot de pas afgestuurde Deense student met het familiebedrijf een bijdrage te willen leveren aan het behalen van het zevende millenniumdoel. Mikkel ontwikkelde de LifeStraw, een rietje van zo’n 25 centimeter lengte en drie centimeter doorsnede dat zelfs het meest (niet chemisch) vervuilde water kan reinigen. De gebruiker zuigt water in het riet, waar meerdere filters en twee 'kamers' met jodiumkorrels en koolstof het water zuiveren alvorens de gebruiker het binnenkrijgt. De LifeStraw voorziet in de drinkwaterbehoefte van één persoon voor één jaar (700 à 1.000 liter), en kost circa drie euro.

Landen als Nigeria, Ghana, Oeganda en Pakistan ontvingen duizenden van deze lifesavers, gesponsord en gedistribueerd door organisaties als het Rode Kruis, de UN Children’s Fund, Rotary International en de IMA World Health. Volgens het IMA, die 250 LifeStraws verspreidde in Congo, was 95 procent van de gebruikers positief over het systeem. In februari 2008 kreeg de levensreddende uitvinding de Staatchi & Staatchi Award, voor World Changing Ideas, en de LifeStraw werd benoemd tot ‘One of the Ten Things that will Change the Way We Live´ door het Amerikaanse Forbes Magazine.

Niet alleen maar positief
Maar niet iedere organisatie is te spreken over het Deense ontwerp: “Wij gebruiken in ieder geval niet de LifeStraw”, aldus Marco Visser, van Artsen zonder Grenzen. Het hoofd van de divisie Water en Sanitatie vindt het rietje te duur en gebruikersonvriendelijk. De waarde van de LifeStraw zou beperkt zijn zonder het geven van goede voorlichting. “Veel mensen in ontwikkelingslanden weten niet dat verontreinigd water hen ziek maakt”, aldus Visser. Voor veel gebruikers is het lastig te bevatten dat zij met de LifeStraw verontreinigd water (vaak gekleurd en stinkend) uit een emmer moeten opzuigen. Het rietje moet daarnaast goed schoon worden gehouden en Visser waarschuwt dat veel gebruikers, vooral kinderen, de verkeerde kant in hun mond zullen steken, zodat ze alsnog ziek kunnen worden. In plaats van de LifeStraw bouwen Artsen zonder Grenzen ter plekke waterzuiveringsinstallaties met behulp van vaste onderdelen, zoals pompen, reservoirs, slangen en kranen. Meer hulporganisaties maken gebruik van andere systemen dan (alleen) de LifeStraw. Zoals het Rode Kruis, dat vorig jaar Perfector-E installaties stationeerde in onder andere Afrika en Midden-Amerika. Dit systeem zorgt door middel van geavanceerde membraantechnologie van Norit voor een betrouwbare bescherming tegen micro-organismen in water, zoals bacteriën en virussen. Hulporganisatie Unicef verstrekt in crisissituaties meestal waterzuiveringsmiddelen in de vorm van tabletjes, korrels of poeder. Eén zakje zuiveringskorrels (PUR) kan binnen enkele minuten een jerrycan vervuild water reinigen. De korrels bestaan uit een variëteit aan chemicaliën, die men na het zuiveren uit het water filtert met behulp van een  theedoek. “Met de LifeStraw heeft Unicef op het niveau van het hoofdkantoor in New York geen ervaring”, aldus woordvoerder Martin de Beer. De organisatie Water4Life, produceert, distribueert en traint mensen in het gebruik van een waterzuiveringssysteem dat bestaat uit twee keramische filterkaarsen in het midden. Van dit systeem is bijzonder genoeg geen octrooi aangevraagd. Alex Vrinzen, ontwikkelaar en promotor van de Water4Life betoogt: “Het is expliciet de bedoeling om de kennis van het produceren van onze waterzuiveraar aan iedereen die het wil weten door te vertellen. Wij willen er niet aan verdienen, sterker nog, wij hopen dat heel veel mensen in de Derde Wereld het systeem namaken.” Dit is in sterk contrast met de LifeStraw, waarvan het ontwerp- en productiebedrijf Vestergaard Frandsen een "profit for a purpose" beleid voert. "Very few companies take the attitude that doing good is good money", legt bedenker Mikkel uit.

LifeStraw: redder in nood voor Haiti?
Momenteel worden de LifeStraws ingezet bij de ergste catastrofe waarmee, volgens eigen zeggen, de Verenigde Naties ooit te maken hebben gehad. Onder andere de Amerikaanse liefdadigheidsinstelling ‘Water is Life’ distribueerde alleen al 10,000 LifeStraws aan de slachtoffers van de aardbeving in Haïti. Maar onder hulporganisaties zijn de meningen over het systeem verdeeld. Marco Visser van Artsen zonder Grenzen stelt dat goede hygiëne en sanitatie meer ziekte kunnen voorkomen dan (uitsluitend) het leveren van schoon drinkwater. Sarah Dobsevage, programma-ontwikkelaar bij WaterAid America, voegt daaraan toe dat het omheinen en beschermen van waterbronnen een meer duurzame aanpak is voor het zekerstellen van de waterkwaliteit. Ook de organisatie ‘Pure Water for the World’, actief in het verbeteren van de waterkwaliteit in ontwikkelingslanden, zet LifeStraws niet in bij de ramp: ‘as we do not believe it is a sustainable source of clean water for schools and homes in Haiti’, aldus Jamin Peck, Executive Assistant bij de organisatie. Maar Peck bepleit dat in noodsituaties, zoals in Haïti, de LifeStraw wel ingezet kan worden tot dat er een duurzamer waterzuiveringssysteem geïnstalleerd is. De LifeStraw kan in het door cholera getroffen land de spreekwoordelijke strohalm zijn, waar men zich als laatste, of eerste redmiddel aan vast houdt.

Meer informatie & Bronnen
Vestergaard Frandsen
Water4Life
Pure water for the world
PUR
WHO
InfoNU
IRC